A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Chantepie de la Saussaye, Pierre Daniel

Gewijzigd op 04-09-2012 09:44 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten
Afbeelding
Godsdiensthistoricus (Leeuwarden 9 april 1848 - Bilthoven 20 april 1920)

Wie kennis vermeerdert, vermeerdert smart. Dit spreekwoord lijkt van toepassing op Pierre Daniel Chantepie de la Saussaye. Uit alle macht probeerde hij het eenvoudige en eenduidige geloof van zijn jeugd te bewaren, maar hoe meer hij zich verdiepte in de godsdienstwetenschap des te verder hij van dit levensideaal verwijderd raakte. ‘De’ godsdienstwetenschap bestond niet, ‘het’ antwoord op alle levensvragen evenmin. ‘Verstand’ en ‘zekerheid’ waren allerminst synoniem.

Pierre Daniel Chantepie de la Saussaye werd in zijn jonge jaren sterk beïnvloed door zijn vader die – ook – predikant en hoogleraar was. Diens brede oriëntatie zien we terug bij Saussaye junior. Er was meer dan bijbel en theologie alleen. Ook ethiek, cultuur, filosofie en de heikele verhouding tussen het geloof en de opkomende natuurwetenschappen lagen binnen zijn blikveld. Literatuur boeide Saussaye evenzeer als theologie. Tekenend is wellicht dat hij al achter in de twintig was, afgestudeerd en gepromoveerd in de theologie en predikant in het Gelderse Hemmen, toen hij definitief besloot voor de godsdienstwetenschap te kiezen.

In deze discipline werd Saussaye een paar jaar later, in 1878, hoogleraar aan de universiteit van Amsterdam. Wetenschappelijk ging het hem ogenschijnlijk voor de wind; zijn Lehrbuch der Religionsgeschichte bezorgde hem internationale naam en faam. Maar werkelijk gelukkig was Saussaye niet. Zijn huwelijk met een Amsterdamse bankiersdochter bleef lang kinderloos, de lang verwachte eerstgeborene, een zoon, overleed na een paar maanden. Er zou later toch nog een dochter worden geboren die het echtpaar vijf kleinkinderen schonk.

Dat Saussaye in Amsterdam moeilijke jaren kende had vermoedelijk niet alleen met huiselijk verdriet te maken. De godsdienstwetenschap bracht niet wat hij ervan verwachtte. Een vakgeleerde pur sang was hij niet. Ethiek, cultuur en filosofie stonden bij Saussaye op evenhoog plan. Ook ging hij zich in toenemende mate storen aan de heerschappij van het verstand in de godgeleerdheid. Dit ging, meende hij, ten koste van de persoonlijke geloofservaring, in een wereld die God meer en meer de rug toekeerde. Saussaye overwoog zelfs zijn hoogleraarschap eraan te geven en voortaan – hij was financieel tamelijk onafhankelijk – als ambteloos burger door het leven te gaan.

Toch aanvaardde Saussaye in 1899 een benoeming aan de Leidse universiteit, waar hij opbloeide. In zijn oratie benadrukte hij, in de geest van Kierkegaard, het paradoxale, niet wetenschappelijk te verklaren karakter van het geloof. ‘Wij behoren,’ zo was de wens de vader van de gedachte, ‘tot een geslacht dat, van den waan der wetenschap grotendeels teruggekomen, zich weer tot de godsdienst wendt.’ De theologie moest haar terrein volgens Chantepie de la Saussaye scherp van het rationalistische wetenschapsideaal afbakenen en het evenwicht tussen verstand en geloofservaring herstellen. Want alleen in de geloofservaring werd God zelf gevonden.

Deze hartekreet vond in Leiden meer gehoor dan in Amsterdam. Saussaye werd leidsman van rechts-moderne en ethische theologen. Hij drukte een duidelijk stempel op K.H. Roessingh, die hem in 1916 opvolgde, voorts op N. Adriani, G.J. Heering, H. Kraemer en S.F.H.J. Berkelbach van der Sprenkel. In Leiden, zei Roessingh, was Saussaye weer het middelpunt van een gemeente. Als oprichter en redacteur van Onze Eeuw zocht hij vanaf 1900 ook een literair publiek. Het blad beoogde de christelijke tegenhanger van De Gids te zijn. In 1904 publiceerde Saussaye een biografie van Nicolaas Beets.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 3 juli 2009

Verder lezen: M.J. Aalders, Ethisch tussen 1870 en 1920. Geloof, openbaring en ervaring bij Is. Van Dijk, J.J.P. Valeton jr en P.D. Chantepied de la Saussaye (Kampen 1990)

Informatie op internet: Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!