A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Achterberg, Gerrit

Gewijzigd op 28-12-2012 11:19 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Dichter (Nederlangbroek 20 mei 1905 - Leusden 17 januari 1962)

Het gezin waarin Achterberg opgroeide moet levensbeschouwelijk in de sfeer van de gereformeerde bond worden geplaatst, de rechtervleugel van de hervormde kerk. Achterberg had drie zussen en drie broers waarvan er een op jonge leeftijd stierf. Zijn vader was een koetsier die door de opkomst van de auto werd gedwongen naar andere broodwinning om te zien en voor het bestaan van pachtboer koos. Dus betrok het gezin Achterberg de Nederlangbroekse hofstede Klein Jagerstein, een omgeving die Gerrit ontgroeide. Niet voorbestemd voor het boerenbedrijf en op school een hoogvlieger ging hij in 1920 naar de christelijke Jan van Nassau-kweekschool in Utrecht.

Vier jaar later legde Achterberg het examen af. Hij kreeg een aanstelling aan de hervormde lagere school in Opheusden waar hij vriendschap sloot met Arie Dekker, zoon van de plaatselijke hervormde predikant. Beider liefde voor de poëzie, met name voor nieuwlichters als Roland Holst, Bloem en Marsman, resulteerde eind 1924, begin 1925 in de gezamenlijke dichtbundel De zangen van twee twintigers waarvan Achterberg zich later zou distantiëren. Als zijn echte debuut beschouwde hij zijn bundel Afvaart die in 1931 verscheen, ingeleid door zijn mentor Roel Houwink. De jonge dichter was geestelijk labiel. ‘Zielsziekte’ was de reden dat hij begin 1927, na een maand, uit militaire dienst werd ontslagen. Toen aan het einde van dat jaar zijn verkering uitging dreigde Achterberg met zelfmoord en doodslag. In 1932 leidde nieuw liefdesverdriet zelfs tot opname in een psychiatrische inrichting in Utrecht waar hij zijn latere verloofde Annie Kuiper leerde kennen. Het onderwijs hield Achterberg voor gezien, zijn liefde voor de letteren nam obsessieve vormen, ook die voor vrouwen trouwens. In 1935, inmiddels werkzaam op het Landbouwcrisisbureau, vroeg hij – nog steeds verloofd – eerst zijn hospita ten huwelijk, vervolgens haar zestienjarige dochter. Beide aanzoeken werden afgewezen wat twee jaar later een dramatische ontknoping kreeg. Achterberg, in opperste staat van overspanning, schoot de hospita dood, verwondde haar dochter.

Achterberg werd, ‘ter beschikking gesteld van de regering’ (tbr), opgenomen in een rijkspsychiatrische inrichting. Verlost van zijn moeizame maatschappelijke bestaan en dito relaties met vrouwen begon de dichtader eerst goed te vloeien. De ene bundel na de andere zag het licht, en ze bleven niet onopgemerkt. Vooral Eiland der ziel, zijn tweede bundel, verschenen in 1939, kreeg lovende kritieken en vestigde Achterbergs naam als dichter definitief. Zijn werk is een spiegel van zijn complexe, duistere karakter. Centraal thema is eenwording met een ‘u’- dan wel ‘gij’-figuur die een gestorven geliefde personifieert. De eenwording heeft een erotische, maar ook religieuze lading, in de zin dat de liefde uiteindelijk de dood overwint. Een aantal gedichten is op bijbelgedeelten of geloofsthema’s geïnspireerd, maar Achterberg als volbloed protestantse literator karakteriseren gaat te ver, al schijnt hij het geloof nooit te hebben afgezworen.

In 1949 werd Achterberg, als eerste dichter, de P.C. Hooftprijs toegekend, tien jaar later kreeg hij voor zijn gehele oeuvre de Constantijn Huygensprijs. Zijn zieleleven was inmiddels door het diepste dal heen. De rijkspsychiatrische verpleging was in 1943 vervangen door gezinsverpleging. Drie jaar later trouwde Achterberg met jeugdliefde Cathrien van Baak en vestigde zich in het Overijsselse Hoonte. In 1955 werd zijn tbr opgeheven. Zeven jaar later maakte een hartaanval een abrupt einde aan een nog maar 56 jaar durend leven dat eindelijk rust en stabiliteit leek te hebben gevonden.

Auteur: Peter Bak, 27 maart 2009

Verder lezen: A. Middendorp, De wereld van Gerrit Achterberg (Amsterdam 1985) ; W. Hazeu, Gerrit Achterberg. Een biografie (Amsterdam 2001)

Informatie op internet: Instituut voor Nederlandse geschiedenis ; Koninklijke Bibliotheek'''

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!