A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Amelink, Herman

Gewijzigd op 24-12-2012 11:31 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Vakbondsbestuurder en politicus (Lonneker 21 december 1881 - Utrecht 27 oktober 1957)

Herman Amelink werd geboren als derde kind in een Twents weversgezin dat tot een elftal zou uitgroeien. Het gezin woonde in Lonneker, iets ten noorden van Enschede waar Herman op twaalfjarige leeftijd in dienst trad van een textielfabriek, eerst als wit- en sarongwever, later als dekenwever.

Toen Amelink zestien jaar oud was werd hij actief in het christelijke vakbondswerk. Sociale onvrede, een diep calvinistische geloofsovertuiging en een felle afkeer van het socialisme waren Amelinks drijfveren. Gevoegd bij een groot organisatorisch talent, een energieke inborst en een drang tot zelfstudie rees zijn ster snel. In 1903 werd Amelink, 22 jaar oud, ingeschakeld bij het bestuur van ‘Unitas’, een interconfessionele vakbond die in Twente driftig aan de weg timmerde. De bond viel een aantal jaren later ten prooi aan de oprukkende verzuiling en werd toneel van politieke en kerkelijke twisten.

In 1916 werd Amelink secretaris-penningmeester van het CNV. Samen met voorzitter Klaas Kruithof en Johan Ruppert, die in 1919 het penningmeesterschap op zich nam, werd hij het gezicht van de orthodox-protestantse vakorganisatie. Amelink, een introverte figuur, was meer een man van de pen dan van het woord. Hij redigeerde het vakbondsorgaan De Gids en liet vele boeken, brochures en artikelen het licht zien. Ook schreef hij de vooroorlogse geschiedenis van het vakverbond. Inspiratiebron was Abraham Kuyper die rond 1890, met zijn ‘architectonische maatschappijkritiek’, de kapitalistische maatschappij onder calvinistisch oordeel had gesteld. Amelink werd ook beïnvloed door Pieter Sjoerds Gerbrandy, auteur van De strijd voor nieuwe maatschappijvormen (1928), een op bijbelse gronden gefundeerd pleidooi voor arbeidersmedezeggenschap in onderneming en bedrijfstak. Dergelijke ideeën kregen in protestantse kring allerminst een positief onthaal. Ze werden vooral bestreden door rechtsfilosoof Herman Dooyeweerd die arbeidersmedezeggenschap strijdig achtte met bijbelse gezagsverhoudingen. Amelinks activiteiten overschreden Nederlands grenzen. In 1920 stond de Twent aan de wieg van het interconfessionele Internationaal Christelijk Vakverbond (ICV). Acht jaar later was hij een van de oprichters van de Protestants-Christelijke Arbeidersinternationale (PCAI). De buitenlandse contacten verruimden Amelinks blikveld en scherpten zijn oog voor de gevaren van fascisme en nationaal-socialisme.

In 1931 werd Amelink, na lang aandringen van het CNV dat zijn geluid ook in het parlement wilde laten horen, lid van de Tweede-Kamerfractie van de ARP. In lijn met zijn karakter werd Amelink een ‘back-bencher’ die, behalve over sociale aangelegenheden, ook het woord voerde over defensievraagstukken. Zijn belangstelling voor de landsverdediging vloeide voort uit zijn stellingname tegen fascisme en nationaal-socialisme en maakte hem tot een scherp criticus van de antimilitaristische CDU. Dat Amelink het crisisbeleid van de diverse, door de antirevolutionaire sterke man Colijn geleide kabinetten doorgaans steunde, werd hem door de CNV-achterban niet in dank afgenomen. De Duitse bezetting bracht Amelink achter het prikkeldraad. Samen met een kleine honderd leidende ARP’ers werd hij in de zomer van 1941 opgepakt. Van kamp-Schoorl ging de gedwongen reis naar Buchenwald, vandaar naar de gijzelaarskampen in Haaren en Sint-Michielsgestel. Eind 1942 kwam Amelink weer op vrije voeten, psychisch beschadigd. Het onderduikersbestaan dat hij in het laatste oorlogsjaar leidde bracht zijn gezondheid nog meer schade toe. Na de bevrijding trad Amelink nog toe tot het noodparlement, maar in 1946 trok hij zich uit het openbare leven terug. In 1952 beëindigde hij zijn lidmaatschap van de ARP, uit protest tegen de deelname van de partij aan de rooms-rode coalitie van Drees. De grief dat de leiding zijn bedanken stilzweeg droeg Amelink tot zijn dood, vijf jaar later, als een loden last met zich mee.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 30 maart 2009

Verder lezen: P.E. Werkman, ‘Herman Amelink. Pionier van bedrijfsorganisatie en medezeggenschap’, in: A. Bornebroek en G. Harinck (red.), Het kromme recht buigen. Mensen en hun motieven in de geschiedenis van de protestants-christelijke sociale beweging (Amsterdam 2003)

Informatie op internet: Parlement & Politiek ; Instituut voor Nederlandse geschiedenis

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!