A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Antisemitisme

Gewijzigd op 27-11-2012 13:05 by host Gecategoriseerd als Politiek en samenleving, Uitgelicht
Afbeelding
Het woord ‘antisemitisme’ verscheen in de tweede helft van de negentiende eeuw. De term suggereert een afwijzing van alle ‘semieten’, terwijl het de facto enkel betrekking had op het joodse volk in Europa.

De term heeft een veelvoud aan betekenissen. In het alledaags spraakgebruik komen allerlei aspecten bij elkaar, van biologisch racisme tot antizionisme, van religieus vooroordeel tot discriminatie. In de wetenschappelijke literatuur heerst eveneens meerstemmigheid. In een aantal gevallen wordt het woord ‘antisemitisme’ strikt beperkt tot een raciale visie op joden. Anderen hanteren een ‘brede’ definitie: het hebben van negatieve vooroordelen over joden. Het voordeel van deze brede definitie is dat verschillende vormen van anti-joodse vooroordelen gezien worden als een samenhangende, potentieel onderling op elkaar inwerkend en elkaar versterkend historisch geheel. Binnen dit brede geheel kan men een onderverdeling in vier soorten maken:

a. religieus gefundeerd antisemitisme;

b. sociaal-economisch antisemitisme;

c. politiek antisemitisme;

d. raciaal antisemitisme.

Religieus antisemitisme, ook wel aangeduid als ‘katechese der verguizing’, bevat een negatief godsdienstig vooroordeel over joden. Zij waren en zijn collectief verantwoordelijk voor de kruisdood van communisme, achter anarchisme en neomalthusianisme. De door de geheime dienst van tsaar Nicolaas II vervalste Protocollen van de wijzen van Sion verschenen in 1903 en vormden een voorlopig hoogtepunt van dit politieke antisemitisme. Dit geschrift werd na 1918 een van de belangrijke bronnen voor het antisemitisme van de nazi’s. Het sociaal-economisch en politieke antisemitisme drong ook door binnen de kerken en het christelijk milieu. In Nederland had de mythe over een joodse samenzwering, over joodse woeker en soms over rituele moorden aanhang onder ultramontaanse katholieken aan het einde van de negentiende eeuw en later onder de culturele beweging van Katholieke Jongeren en katholieke standsorganisaties voor arbeiders in de jaren dertig van de twintigste eeuw. In de protestantse wereld zijn de antisemitische uitlatingen van de antirevolutionaire politicus Abraham Kuyper, van W. ten Boom (de Nederlandsche Vereeniging voor Israël) en van de predikant Francis van Gheel Gildemeester te noemen. Vaak was dit sociaal-economische en politieke antisemitisme verbonden met anti-judaisme en religieus antisemitisme.

In de negentiende eeuw verscheen ook een modern, raciaal antisemitisme. Op basis van een sociaal Duitse Christenen, die deze rassentheorie wel aanhingen.

Na de sjoa en het einde van de Tweede Wereldoorlog kwam een bezinningsproces binnen de christelijke kerken op gang. Vraag was of het christendom met haar anti-judaïsme, haar religieus antisemitisme en niet zelden ook een sociaal-economisch en politiek antisemitisme (mede)verantwoordelijk was voor het moderne antisemitisme en voor de daaruit voortvloeiende jodenvervolging. In de katholieke wereld speelde de felle beschuldiging aan het adres van paus Pius XII in het overigens niet geheel op historische feiten berustende toneelstuk Der Stellvertreter van Rolf Tweede Vaticaanse Concilie wees in de constitutie Nostra Aetate de visie op collectieve schuld van het joodse volk voor de dood van Jezus van de hand en veroordeelde elke vorm van antisemitisme. Paus Johannes Paulus II sprak in de jaren negentig van de twintigste eeuw definitief een ‘mea culpa’ uit, zonder overigens de rol van Pius XII ter discussie te stellen. Maart 1998 publiceerde de Vaticaanse Commissie voor Religieuze Relaties met de Joden het document Wij herinneren ons. Een beschouwing over de Sjoa.

De Nederlandse bisschoppen publiceerden in 1995 hun brief Levend uit één en dezelfde wortel. Gevolgd in 1999 door de brief Levend met één zelfde hoop. Ook in de protestantse wereld kwam na 1945, gestimuleerd door een aantal voormannen uit de traditie van de ‘Belijdende Kerk’, een bezinningsproces op gang. Genoemd kan worden de verklaring van de ‘rijksbroederraad’ van de Evangelische Kerk in Duitsland al in 1948; de verklaring The Christian Approach to the Jews van de Wereldraad van Kerken, bijeen in Amsterdam 1948, gevolgd door een Resolution on Anti-Semitism tijdens de derde bijeenkomst in 1961. Ook genoemd kan worden de gezamenlijke verklaring van de Evangelische Kerk uit Oost- en West-Duitsland in 1988, bij de herdenking dat 50 jaar daarvoor de novemberpogrom plaats vond. In Nederland erkende de Raad van Kerken in een Verklaring betreffende het hardnekkig antisemitisme, bestemd voor christenen en kerken in Nederland (1981) expliciet een medeverantwoordelijkheid voor de sjoa. Zie ook: antizionisme.

Auteur: Theo Salemink uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)

Verder lezen: Léon Poliakov, Geschichte des Antisemitismus, I – VIII (Worms 1977-1988) ; Janrense Boonstra, Hans Jansen, Joke Kniesmeyer, Antisemitisme. Een geschiedenis in beeld (Den Haag 1989) Johan M. Snoek, De Nederlandse kerken en de joden 1940-1945 (Kampen 1990) Jan Ramakers, ‘De houding van de Nederlandse katholieken tegenover de joden 1900-1940’, in: D. van Arkel e.a., Van Oost naar West. Racisme als mondiaal verschijnsel (Baarn 1990), 87-100 ; Theo Salemink, ‘Die zwei Gesichter des katholischen Antisemitismus in den Niederlanden. Das 19. Jahrhundert und die Zeit zwischen den Weltkriegen im Vergleich’. In: Olaf Blaschke en Aram Mattioli (Hg), Katholischer Antisemitismus im 19. Jahrhundert (Zürich 2000), 239-257 ; Jan Bastiaanse, De Jodenzending en de eerste decennia van de Hervormde Raad voor Kerk en Israël (Zoetermeer 1995) ; Gert van Klinken, Opvattingen in de gereformeerde kerken in Nederland over het Jodendom 1896-1970 (Kampen 1996) ; Urs Altermatt, Katholizismus und Antisemitismus. Mentalitäten, Kontinuitäten, Ambivalenzen, (Frauenfeld/ Stuttgart/Wien 1999)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!