A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Bauer, Bruno

Gewijzigd op 24-12-2012 11:33 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Duits theoloog (Eisenberg 6 september 1809 - Berlijn 13 april 1882)

Toen zijn essay over Kant werd bekroond met een prestigieuze prijs, op voorspraak van de grote Duitse filosoof Hegel, was hij nog maar twintig jaar oud. Een glanzende carrière leek in het verschiet te liggen. Maar hij werd verbannen uit de universitaire wereld en trok zich uiteindelijk terug in Rixdorf, bij Berlijn. Daar werkte hij in de tabakswinkel van zijn familie en bleef hij het ene controversiële boek na het andere schrijven. Rusteloos, complex, radicaal, moeilijk te plaatsen, ongrijpbaar: allemaal kwalificaties die op het leven van Bruno Bauer van toepassing zijn. Olifant in de porseleinkast van de theologie, zoon van een schilder die in een porseleinfabriek werkte. Bauer studeerde aan de Berlijnse Friedrich Wilhelm Universiteit waar hij colleges liep bij onder meer Hegel en Schleiermacher. In 1834 ging hij er als lector aan de slag. Vijf jaar later zwoer hij zijn orthodoxe geloofsovertuiging af, in een publicatie waarin hij ook de vloer aanveegde met een collega.

Het maakte Bauers positie in Berlijn onhoudbaar. Hij werd naar de theologische faculteit van Bonn getransfereerd waar hij zijn radicale ideeën onverdroten bleef belijden, in woord en geschrift. De evangelieverhalen bezaten volgens Bauer geen enkele historische waarde, maar waren vrucht van projectie en literaire verbeelding. Dat Jezus zijn volgelingen voortdurend op het hart drukte geen ruchtbaarheid te geven aan zijn verrichte wonderen beoordeelde Bauer als een typisch literaire vondst. Het oudste evangelie, van Marcus, was volgens Bauer geschreven door een Romein die in de tweede eeuw leefde en ook goed thuis was in de hellenistische denkwereld. Daarom was het christendom zowel schatplichtig aan joodse als grieks-romeinse literatuur. De andere drie evangelieverhalen waren variaties op hetzelfde verhaal. Ook Mattheus was een Romein, meende Bauer, opgevoed in de geest van de filosoof Seneca. De brieven van Paulus hield hij voor vervalsingen.

Ook in Bonn, waar hij Marx onderwees, werden Bauers opvattingen niet geduld. In 1842, na drie jaar te hebben gedoceerd, werd hij op last van de Pruisische koning ontslagen. De mond liet hij zich niet snoeren. De werkelijkheid was voor Bauer namelijk geen gegeven, maar iets dat overwonnen moest worden. Hierin liet hij zich gelden als leerling van Hegel en ook van Fichte. Permanente kritiek was Bauers leidraad, permanente bestrijding zijn deel. Vrienden had hij daarom nauwelijks, voor een vrouw was geen plaats. Een leven lang dwars, een leven gewijd aan het schrijven van controversiële boeken die hij op eigen kosten uitgaf.

Van Bauers indrukwekkende oeuvre zijn slechts twee boeken in het Engels vertaald. Het wordt overschaduwd door publicaties waarin hij de raciale eigenschappen van de joden op de korrel neemt, onder meer in Die Judenfrage uit 1843. Overigens sprak Bauer, anders dan de nationaal-socialisten een eeuw later, niet van raciale minderwaardigheid. De joden waren anders, niet slechter.

Bauer was inspirator van de zogenaamde Radicale School die aan het begin van de twintigste eeuw korte tijd opgeld deed in de Nederlandse theologie en het bestaan van Jezus ontkende. Vertegenwoordigers van deze stroming waren onder meer Allard Pierson en Van den Bergh van Eysinga.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 16 april 2009

Verder lezen: W. Luijpen, Fenomenologie en atheïsme (Utrecht/Antwerpen 1970) ; L. Kolakowski, Geschiedenis van het marxisme, 1 (Utrecht/Antwerpen 1979)

Informatie op internet: Stanford encyclopedia of philosophy

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!