A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Boeke, Cornelis

Gewijzigd op 28-12-2012 11:21 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Pedagoog (Alkmaar 25 september 1884 - Abcoude 3 juli 1966)

Veelzijdig, charismatisch, idealistisch, principieel, veeleisend, soms autoritair: het zijn nog maar een aantal kwalificaties van het boeiende, bijna 82-jarige leven van Kees Boeke dat op 29 mei 1884 in Alkmaar begon. Zijn vader, scheikundige van opleiding, was er directeur van de rijks-hbs.

In de echtelijke sponde rustten twee geloven op één kussen: vader was agnost met doopsgezinde wortels, moeder was hervormd. De zes kinderen (Kees had twee oudere zussen en drie oudere broers waarvan er één in 1898 overleed) werden grootgebracht in het hervormde geloof van hun moeder.

Kees doorliep de hbs en ging in 1902 aan de Technische Hogeschool in Delft civieltechniek studeren. Voor de jongeman was er echter meer in het leven dan de waterbouwkunde. Als getalenteerd vioolspeler was hij actief in een muziekvereniging. Ook spande hij zich in voor de Delftse afdeling van de Nederlandse Christen-Studentenvereniging waarvan hij het secretariaat en het voorzitterschap bekleedde. Het bleek geenszins een belemmering voor een spoedig verloop van de studie.

In 1906, na vier jaar, mocht Boeke zich civiel-ingenieur noemen. Hij besloot zijn academische studie voort te zetten en wijdde zich aan een proefschrift. Voor Boeke leek een carrière in de wetenschap weggelegd.

Het liep allemaal anders. In 1909, tijdens een studieverblijf in Engeland, maakte Boeke kennis met de quakerbeweging waarin de ondogmatische, op de praktijk gerichte geloofsbeleving hem bijzonder aansprak. Ook leerde hij Beatrice Cadbury kennen, quaker en dochter van een rijke chocoladefabrikant. Het koppel trouwde en vertrok in 1912 naar een zendingspost in Libanon. Het uitbreken van de eerste wereldoorlog, twee jaar later, dwong het echtpaar naar Engeland terug te keren. Boeke, overtuigd pacifist (de doopsgezinde achtergrond van zijn vader zal er niet vreemd aan zijn geweest), kantte zich in Engeland fel tegen de oorlog en de dienstplicht. Dit kostte hem zijn baan aan een school in Birmingham en bracht hem in 1918 zelfs anderhalve maand in de gevangenis. Weer op vrije voeten werd hij naar Nederland uitgewezen.

Boeke en zijn vrouw vestigden zich in Bilthoven waar hun huis een centrum van de pacifistische beweging werd. Ook droeg Boeke zijn radicale boodschap van vrede en geweldloosheid in den volke uit. Als hagenprediker reisde hij door Utrecht, niet tot genoegen van de autoriteiten die hem meerdere keren in arrest namen. In de jaren volgden werd Boekes pacifisme meer en meer onderdeel van het streven naar algehele maatschappijhervorming, het midden houdend tussen de gemeenschapsidee van de quakers en de communegedachte van de anarchistische beweging. Boekes verwerping van het kapitalistische systeem bracht hem er zelfs enige tijd toe het gebruik van geld af te zweren. Vrienden onderhielden zijn gezin.

Omdat verandering van de maatschappij verandering van de mens vergde, stond het vraagstuk van de opvoeding in het middelpunt van Boekes belangstelling. Het heersende onderwijssysteem van de hand wijzend, haalde hij zijn kinderen van de montessorischool, een stap die ook voortkwam uit zijn weigering het cursusgeld aan de staat te voldoen. Boeke ging zijn kinderen zelf onderwijzen, vervolgens ook kinderen van geestverwanten: de Werkplaats Kindergemeenschap zag het licht. In 1929 werd een eigen gebouw in Bilthoven betrokken. Leraren heetten ‘medewerkers’, stonden niet voor de klas maar verkeerden als ‘vrienden en kameraden’ onder de kinderen en ontvingen loon naar behoefte – meer zat er, gezien de geringe middelen, overigens ook niet in. Leerlingen werden ‘werkers’ genoemd, zaten niet in klassen, noemden hun leraren bij de voornaam en verbleven van hun derde tot hun achttiende of negentiende jaar in de Werkplaats.

De Bilthovense broederschap van kinderen en onderwijzers was een bastion tegen de gejaagde, materialistische en lawaaiige stadswereld. Weinig moest, veel mocht, ten einde zelfwerkzaamheid en verantwoordelijkheidsbesef aan te kweken. Intellectuele vorming volstond niet. De kinderen moest zich ook artistiek, ambachtelijk en sociaal ontplooien. Schoonmaken en koken waren even belangrijk als rekenen en taal. Opvattingen die wijd en zijd werden bestreden, maar ondertussen groeide het aantal leerlingen gestaag, niet weinig dankzij Boekes uitstraling.

Na 1945, toen ideeën over doorbraak en vernieuwing veld wonnen, kreeg Boekes pedagogische werk een zekere erkenning. Vanaf 1948 ontving de Werkplaats rijkssubsidie waarop integratie in het nationale onderwijssysteem volgde, een proces waarin Boeke concessies aan zijn idealen moest doen. In 1955, zeventig jaar oud, gaf hij de leiding uit handen en vertrok naar Libanon waar een onderwijsproject voor Arabische vluchtelingen een snelle dood stierf. Hij keerde terug naar Nederland en leidde tot zijn dood, in 1966, een teruggetrokken bestaan.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 6 mei 2009

Verder lezen: H.J. Kuipers, De wereld als Werkplaats. Over de vorming van Kees Boeke en Beatrice Cadbury (Amsterdam 1992) ; H. van der Weijden, Leren samenleven. Een sociocratische werkwijze voor basisscholen (Assen 1998)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!