A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Flesseman-van Leer, Ellen

Gewijzigd op 01-08-2013 08:31 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Hervormd theologe (Berlijn 17 juli 1912 - Ermelo 18 juni 1991) Haar weg tot de theologie was lang en kronkelig. Eigenlijk wilde ze Nederlands studeren, maar ze koos uiteindelijk voor klassieke talen, met de bedoeling lerares te worden. Kennismaking met de ncsv deed Ellen Flesseman, opgegroeid in een geseculariseerd joods milieu, naar de bijbel grijpen. In 1939 liet ze zich dopen. De oorlog bracht haar in de Verenigde Staten waar ze enige tijd circuskassière was. Een schriftelijke cursus hebreeuws was het voorportaal tot een theologiestudie die werd onderbroken voor een predikantsplaats in het desolate Noord-Ontario. In 1946 zette Flesseman haar studie theologie voort in Leiden waar ze in 1953 promoveerde.

Ellen van Leer was Berlijnse van geboorte. Haar vader was een joodse Nederlander, getrouwd met een Duitse die hij op een van zijn zakenreizen had leren kennen. Het paar vestigde zich in Berlijn, maar verhuisde kort voor de eerste wereldoorlog naar Bussum waar Ellen naar de lagere school en de hbs ging. Ze maakte de hbs niet af. Het gezin ging namelijk in Amsterdam wonen waar Ellen lyceumleerling werd.

In 1930 begon ze aan de stedelijke universiteit een studie klassieke talen die ze zes jaar later voltooide. Ze keerde als lerares terug naar het Amsterdams Lyceum, maar moest haar baan in 1938 opgeven, na haar huwelijk met de jurist Albert Flesseman, ook joods. Inmiddels was ze, door toedoen van een studievriendin, in contact gekomen met de NCSV. De bijbel vond Ellen Flesseman maar een vreemd, moeilijk te begrijpen boek, maar de vraag naar God liet haar niet meer los. Een achterneef in Berlijn bracht haar in aanraking met de Bekennende Kirche. Korte tijd later, in 1939, liet Flesseman zich in de hervormde kerkhervormde kerk dopen.

In de meidagen van 1940 week haar man uit naar Engeland om de strijd aan geallieerde zijde voort te zetten, vrouw en dochter achterlatend. Omdat dienstneming in Engeland niet lukte, reisde hij door naar de Verenigde Staten vanwaar hij in 1941 een levensteken bij zijn vrouw wist te bezorgen. Industrieel Bernard van Leer, een broer van haar vader, bezorgde haar een uitreisvisum. Van Leer, die er eind 1940, begin 1941 door slinks en koelbloedig maneuvreren in slaagde zijn fabrieken voor een goede prijs van de hand te doen, betaalde de Duitse bezetter een kleine twee miljoen gulden. In ruil daarvoor mocht hij naar de Verenigde Staten vertrekken, met meenemen van zijn familie, Ellen Flesseman-Van Leer inbegrepen. Een SS-officier begeleidde het gezelschap tot de Spaanse grens.

Via Portugal ging de reis naar de Verenigde Staten waar Flesseman met haar echtgenoot werd herenigd. Ze ging theologie studeren aan het New Yorkse Union Theological University, onder meer bij Paul Tillich en Reinhold Niebuhr. In 1948 voltooide ze haar studie in Leiden waar ze vijf jaar later bij Bakhuizen van den Brink promoveerde op Tradition and scripture in the early church. Haar dissertatie was vooral een poging hermeneutischhermeneutisch greep te krijgen op weerbarstige bijbelteksten, wat gezien de taalkundige achtergrond van Flesseman niet verwonderlijk was.

Dat de verhouding tussen kerk en Israël het tweede hoofdpunt was van haar theologisch denken is evenmin verbazingwekkend. In 1949, een jaar na de oprichting van de staat Israël sprekend op een vergadering van hervormde predikanten, noemde Flesseman Israël ‘een teken van Gods trouw’. Ook een teken van onmacht dat de Europese christenheid het joodse volk in twaalf nazi-jaren niet beter had beschermd, voorts een teken van hoop dat het volk, teruggekeerd op zijn geboortegrond, de MessiasMessias zou vinden. Haar bijzondere positie als christen en jood, zittend op twee stoelen, uitte zich ook in het afwijzen van JezusJezus’ goddelijke natuur. Bijgevolg nam Flesseman ook afstand van diens maagdelijke geboorte en van het triniteitsleerstuk. Haar geloof aan de opstanding van Jezus bleef echter ongeschokt en vormde een duidelijke scheidslijn met het joodse geloof.

Kort voor haar dood, in 1991, kwam Flesseman, die in de jaren zeventig Palestijnse vluchtelingenkampen bezocht, terug op haar opvatting dat Israël een teken van Gods trouw was. Niet de staat Israël was hiervan het bewijs, maar de terugkeer van het joodse volk, waarmee ze haar politiek statement uit 1949 wijzigde in een bijbelse opvatting.

Flesseman bekleedde in Nederland geen enkel officieel kerkelijk ambt. Ook universitaire posten gingen haar voorbij, volgens Berkhof, met wie ze zeer close was, ‘omdat de betrokken instanties meenden dat een “huisvrouw” die niet naar behoren zou kunnen vervullen.’ Lange tijd, eigenlijk tot 1972 toen zij naam maakte met haar lekendogmatiek Geloven vandaag, was Flesseman bekender in het buitenland dan in Nederland. Haar dissertatie trok internationaal meer de aandacht dan in eigen land, terwijl ook haar werk voor de Wereldraad van Kerken grotendeels aan Nederlandse ogen onttrokken bleef. Tot op hoge leeftijd preekte Flesseman in haar woonplaats Amstelveen, ook daar als ‘freelancer’.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 28 augustus 2009

Verder lezen: H. Berkhof et al. (red. ), Met de Schrift tussen kerk en Jodendom. E. Flesseman-van Leer. Een keuze uit haar artikelen (Callenbach 1982)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!