A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Fruin, Robert Jacobus

Gewijzigd op 17-09-2013 09:40 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Eerste hoogleraar vaderlandse geschiedenis van Nederland (Rotterdam 14 november 1823 - Leiden 29 januari 1899)

Is dat nu Fruin? dacht zijn leerling Th. Bussemaker toen hij de befaamde Leidse historicus voor het eerst zag en hoorde. Kleine gestalte, effen gezicht, vage blik, dunne stem. ‘Het was zoo bezadigd,’ schreef Bussemaker toen hij Fruin in 1899 herdacht, ‘zoo afgewogen, zoo koud; geen gebaar, geene uitdrukking in stem of gelaat die deelneming verried in hetgeen hij verhaalde.’

Maar alras won bij Bussemaker de bewondering terrein: Fruins rust en soberheid, zijn beknoptheid en helderheid, en vooral zijn reusachtige kennis.

Robert Fruin werd geboren in Rotterdam waar hij het Erasmiaans Gymnasium bezocht. In 1842 ging hij letteren studeren aan de Leidse universiteit waar hij vijf jaar later promoveerde op een studie over de Egyptische geschiedschrijver Manetho. Na een ambteloos intermezzo van ruim twee jaar, die hij vulde met zelfstudie, werd Fruin leraar aardrijkskunde en geschiedenis aan het stedelijk gymnasium in Leiden. Hij bleef er tien jaar, een periode waarin zijn belangrijkste werken verschenen: Tien jaren uit den tachtigjarigen oorlog 1588-1598, dat in 1857 verscheen en voor zijn gymnasiumleerlingen was geschreven, en Het voorspel van den tachtigjarigen oorlog uit 1859. Aan beide werken lag uitputtend onderzoek ten grondslag. Volledigheid was Fruins ideaal, onpartijdigheid evenzeer. Hij wilde recht doen aan de verschillende politieke en religieuze gezichtspunten, een liberaal-positivistisch streven waarin de Britse econoom en filosoof John Stuart Mill zijn voorbeeld was. Fruins hang naar onpartijdige geschiedschrijving plaatste hem tegenover Groen van Prinsterer. Diens Handboek der geschiedenis van het vaderland was één groot protest tegen de verlichte tijdgeest, en een niet minder massief pleidooi voor de antirevolutionaire richting. Groens uitgangspunt de hand van God in de geschiedenis te ontwaren (‘Daar staat geschreven, daar is geschied’) noemde Fruin een ‘ijdel en verwaten ondernemen’. Overigens hadden beide geschiedschrijvers groot respect voor elkaar.

In 1860 werd Fruin in Leiden hoogleraar vaderlandse geschiedenis. Zijn intreerede handelde over de onpartijdigheid van de geschiedschrijver. Daarbij voer hij niet zozeer op Mills kompas alswel op dat van de Duitse historicus Leopold von Ranke wiens ideaal het was de geschiedenis te beschrijven ‘wie es eigentlich gewesen.’ Fruins versie van dit adagium luidde: ‘niet bewonderen noch verguisen, maar begrijpen’. Onpartijdigheid eiste van de historicus dat hij zich op gelijkwaardige wijze dramatisch inleefde in elk personage en elke partij, wakend voor zowel bekrompenheid als onverdraagzaamheid. In deze geest dompelde hij zich onder in historisch onderzoek: verzamelend, rangschikkend, verbanden leggend en uiteindelijk een oordeel vellend, om vervolgens zijn werk veilig op te bergen. Drang tot publiceren was Fruin vreemd, bang dat het gedrukte eindresultaat onvolledig zou zijn. Dezelfde perfectionistische inslag speelde hem als docent parten: hij gaf alleen colleges over onderwerpen die hij volkomen meester was.

Hoewel de grote synthetische studie er nooit kwam gold Fruin reeds tijdens zijn leven als nationale geschiedschrijver. Tegenwoordig staat hij als vader van de wetenschappelijke geschiedschrijving te boek, omdat hij strenge bronnenkritiek propageerde en het historisch denken ontdeed van theologische en wijsgerige ballast. Via leerlingen als H.Th. Colenbrander, N. Japikse en P.J. Blok oefende Fruin grote invloed uit op de verdere ontwikkeling van de Nederlandse geschiedwetenschap.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 2 september 2009

Verder lezen: Jo Tollebeek, De toga van Fruin. Denken over geschiedenis in Nederland sinds 1860 (Amsterdam 1990) 13-67 ; P.B.M. Blaas, ‘De prikkelbaarheid van een kleine natie met een groot verleden: Fruins en Bloks nationale geschiedschrijving’, in: P.B.M. Blaas, Geschiedenis en nostalgie (Hilversum 2000) 15-41

Informatie op internet: Digitale bibliotheek Nederlandse letteren ; Th. Bussemaker, 'In memoriam Robert Fruin'

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!