A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Gerdes, Eduard

Gewijzigd op 28-11-2013 11:03 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Evangelist en schrijver (Kleef 11 augustus 1821 - Doetinchem 12 december 1898)

Rusteloos en gedreven – deze twee woorden lijken het leven van Eduard Gerdes het beste te karakteriseren. Het begon in het Duitse Kleef waar hij in 1821 werd geboren als zoon van de lutherse textielverver Carl Gerdes. Het gezin trok naar Den Haag, maar woonde daar niet lang. Het verhuisde naar Amsterdam waar Eduard werd onderwezen door de vader van P.J. Andriessen, met wie hij later tot een van de populairste kinderboekenschrijvers behoorde.

Gerdes’ volgende onderwijzer was de predikant, evangelist en schrijver Jan de Liefde, bij wie hij zelfs ging inwonen. De Liefde schoolde hem in dogmatiek en exegese, maar ook in geschiedenis en aardrijkskunde. Als voorzitter van de Amsterdamse afdeling van De Liefdes vereniging Tot heil des volks werd Gerdes als evangelist actief onder de arbeidersbevolking op Oostenburg, Kattenburg en Wittenburg.

Dit werk zette hij in 1858 voort onder Duitse turfstekers in de omgeving van Veendam en Stadskanaal. Nog in hetzelfde jaar sloot Gerdes zich als predikant aan bij baptistengemeente van Gasselternijveen, maar lang duurde de samenwerking niet. Onenigheid over de volwassendoop en de avondmaalsviering hadden in het najaar van 1859 Gerdes’ vertrek tot gevolg. Hij vestigde zich in Doetinchem waar hij oefenaar werd in de afgescheiden kerk, maar ook hier leidde leerstellige onenigheid tot een breuk. Gedrevenheid en conflictzucht zijn niet zelden twee zijden van dezelfde medaille.

Gerdes verliet Doetinchem en ging in Haarlem wonen waar hij zich aan het schrijven van kinder- en onderwijsboeken wijdde, in dezelfde geest waarin hij als evangelist en predikant had gewerkt: rusteloos en gedreven. Meer dan honderd boeken zouden het licht zien. Gerdes’ kinderboeken, waarvan De kanten zakdoek uit 1867 een van de bekendste is, speelden voor een belangrijk deel in de tachtigjarige oorlog. Ze waren moralistisch van toon, gericht op het positief beïnvloeden van het gedrag en de denkwereld van de lezers. Ook hierin was De Liefde zijn leermeester. Verhalen moesten bovendien de realiteit weergeven, waarbij zowel De Liefde als Gerdes rijkelijk konden putten uit hun evangelisatiewerk in achterbuurten. Van sprookjes moesten ze niets hebben: laffe vertellingen die de smaak voor gedegen lectuur bedierven.

Gerdes verzorgde ook schoolboeken, onder meer leermethoden in de Engelse, Franse en Duitse taal. Zowel aan leer- als leesboeken was, door de opkomst van het bijzonder onderwijs, grote behoefte. De prijs werd zo laag mogelijk gehouden zodat ze voor de kleine luyden betaalbaar waren. Gerdes schreef ook veel voor tijdschriften. Een aantal redigeerde hij zelf: Samuël, Onze ouden vriend en De vriend des huizes, waarvan hij de zestien pagina’s tellende jeugdbijlage verzorgde. In 1877 verbond Gerdes zich als kinderrubriekschrijver aan De Heraut van Abraham Kuyper. Van een ander genre was zijn boek Meerenberg en de krankzinnigen uit 1876, dat de verpleging van verstandelijk gestoorden tot onderwerp had. In Christelijke philantropie in Nederland, dat in 1880 verscheen, deed Gerdes verslag van zijn bezoeken aan verschillende inrichtingen die zich met inwendige zending bezighielden.

In 1878 keerde Gerdes terug naar Doetinchem waar de ongedurige geest kennelijk tot rust kwam. Hij bleef er tot zijn dood, twintig jaar later, wonen. Op zijn grafsteen staat: ‘Ter nagedachtenis van den dichter van “Er ruischt langs de wolken”, van de Zondagsschoolkinderen in Nederland.’ Het lied, dat Gerdes in 1858 voor de kerstviering in De Liefdes Amsterdamse kerkgebouw Eben Haëzer had geschreven, was de achterliggende jaren tot een zondagsschoolklassieker geworden.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 7 september 2009

Verder lezen: F.L. van ‘t Hooft, ‘Eduard Gerdes’, in: Biografisch lexicon van het Nederlands protestantisme I, (Kampen 1978), 82-83; M. Rietveld-van Wingerden, Voor de lieve kleinen. Het jeugdtijdschrift in Nederland 1757-1942 (Den Haag 1992)

Informatie op internet: Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse letteren

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!