A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Grote, Geert

Gewijzigd op 16-10-2012 18:16 by host Gecategoriseerd als Kerk, Uitgelicht
Afbeelding
Theoloog en boeteprediker (Deventer oktober 1340 - Deventer 20 augustus 1384)

Toen Geert Grote tien jaar oud was stierven zijn vader, die burgemeester van Deventer was, en moeder aan de gevreesde ziekte van de veertiende eeuw: de pest. Ze lieten Geert, enigkind, een fortuin na. Het stelde hem, na te kapittelschool te hebben doorlopen, in staat naar Parijs te vertrekken waar hij geneeskunde, theologie en kerkelijk recht ging studeren.

In de Franse hoofdstad genoot Grote van de geneugten des levens, maar hij verwaarloosde zijn studie allerminst. In drie jaar behaalde hij de graad van magister (‘meester’), waarna hij naam en faam verwierf als docent en debater: in Parijs, maar later ook aan de universiteiten van Keulen, Aken en Praag..

In 1366 verbleef Grote aan het pauselijk hof in Avignon, als gezant van zijn geboortestad. Hij bepleitte er Deventers belangen, maar verloor – eerzuchtig als hij was – ook het eigenbelang niet uit het oog. Hij verkreeg de toezegging tot kanunnik te worden benoemd, een prestigieus bestuursambt waaraan grote inkomsten waren verbonden. In 1368 werd Grote kanunnik van de Akense kathedraal, drie jaar later ook van de Domkerk in Utrecht. Het weeskind uit Deventer was een vooraanstaande geleerde en magistraat geworden.

De ommekeer voltrok zich rond 1372 toen Grote doodziek in zijn huis in Deventer lag en de pastoor hem het sacrament van de stervenden weigerde. Eerst moest Grote, die een unieke boekenverzameling had opgebouwd, afstand doen van geschriften over zwarte kunst. Na dit te hebben beloofd ontving Grote het laatste sacrament, om daarna wonderbaarlijk te herstellen. Zijn belofte deed hij gestand: hij verbrandde zijn toverboeken in het openbaar, wat de voorbode was van een algehele bekering. Grote legde zijn dure kleding en zilveren gordelriem af; in boetekleed meldde hij zich aan de poort van het kartuizerklooster Monnikhuizen bij Arnhem waar hij een leven van vasten, bidden en zwijgende handenarbeid ging leiden.

In 1379, na vier jaar van zelfkastijding in Monnikhuizen, liet Grote zich op aandringen van de kartuizers tot diaken wijden en trok hij als boeteprediker de wereld in. Hij trok van stad tot stad en haalde de geestelijkheid, haar hebzucht en onzedelijke levensstijl, genadeloos over de hekel. Ook veroordeelde hij de bouw van de Domtoren in Utrecht als weerzinwekkend toonbeeld van praalzucht. Het geld kon beter aan de armenzorg worden besteed. Bij alle kritiek op de clerus bleef Grote het katholieke geloof echter trouw.

Afwijking van de rechte leer bestreed hij even fel als de verwording van de geestelijkheid, wat hem de bijnaam ‘ketterhamer’ opleverde. Grotes pleidooien voor innerlijke bekering en een sobere geloofsbeleving vielen bij het volk in vruchtbare aarde. Hij verwierf zich een grote schare volgelingen, de ‘moderne devoten’, een beweging waaruit later de Broederschap van het gemene leven en de congregatie van Windesheim voortkwamen. De bisschop van Utrecht kon de verkondigingen van Grote niet waarderen en legde hem in 1583, door een preekverbod voor diakenen uit te vaardigen, het zwijgen op. Grote nam vervolgens zijn toevlucht tot het perkament. Van zijn hand verscheen een Nederlandstalig gebedenboek, bestemd voor hen die het latijn, de taal van de kerk, niet machtig waren. Het zou in tienduizenden exemplaren worden gekopieerd en het meest gelezen gebedenboek worden. Ook klonk Grotes stem krachtig door in De Imitatio Christi, het vermaarde boek van zijn volgeling Thomas a Kempis dat de Moderne Devotie het zuiverst en krachtigst verwoordde. Door de essentie van het christelijk leven in het innerlijk van de mens te zoeken legde de beweging de basis voor het bijbels humanisme en baande zij – indirect – de weg voor de Reformatie.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 28 januari 2009

Verder lezen: C.C. de Bruins, E. Persoons en A.G. Weiler, Geert Grote en de Moderne Devotie (Deventer 1984); Koen Goudriaan, Vernieuwde innigheid. Over de Moderne Devotie, Geert Grote en Deventer (Nieuwegein 2008)

Informatie op internet: Digitale bibliotheek Nederlandse letteren

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!