A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Helmantel, Henk

Gewijzigd op 12-12-2012 16:00 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Schilder (Westeremden 22 februari 1945)

'Het protestantisme,’ zei Helmantel in 1983 tegen een journalist van Elseviers Magazine, ‘heeft te maken met helderheid en soberheid, en dat zijn precies de eigenschappen waar ik in mijn schilderijen naar streef.’ In zijn minutieus-realistische stillevens en kerkinterieurs wil Helmantel de Schepper eren. Dingen tot hun recht laten komen in het door God gegeven licht. ‘De moderne kunstenaar probeert zelf een soort schepper te zijn. Ik niet. Ik volg de Schepper, wetend dat ik hem nooit kan overtreffen.’

Ook Helmantels arbeidsethos verraadt een calvinistische inborst: werken van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat, met als resultaat een jaarproductie van twintig, vijfentwintig schilderijen, die tegen hoge prijzen van de hand gaan. Het stelt Helmantel en zijn vrouw in staat dure kunst te kopen. Van Rembrandt, zijn grote voorbeeld, bezitten ze kostbare etsen, waarover Helmantel zich dan weer – hoe calvinistisch – een beetje schuldig voelt. Omdat in de bijbel staat dat men op aarde geen schatten zal verzamelen. ‘Nou, wij hebben veel schatten verzameld en ik vraag me wel eens af of me dat later niet zal worden aangerekend.’ Maar er staat een uiterst sobere levenswijze tegenover. ‘Ik heb geen mobiele telefoon, ik heb geen rijbewijs en rijd op een oude brommer rond.’

Henk Helmantel werd in 1945, kort voor de bevrijding, geboren in een vrijgemaakt-gereformeerd gezin in het Groningse Westeremden. Zijn vader had een kwekerij waarin alle vijf kinderen, waarvan Henk de middelste was, moesten meewerken. ‘Kerkenraad, schoolbestuur, onderduikers in de oorlog,’ karakteriseerde Helmantel de sfeer van zijn ouderlijk huis later. Henk was een kind dat graag tekende en kleurde en dat door het verzamelen van reproducties in de ban van de schilderkunst raakte. In 1956, toen de 350e geboortedag van Rembrandt werd herdacht, verzamelde de elfjarige Henk zoveel mogelijk tijdschriften met reportages over de zeventiende-eeuwse grootmeester van het licht. Wat mentaliteit betrof zou hij zich later overigens meer verwant gaan voelen met Vermeer. ‘Rembrandt hield van het drama, terwijl ik het eigenlijk toch meer zoek in oplossingen van een klare compositie.’

In 1960, inmiddels vijftien jaar oud, greep Henk een logeerpartij bij een oom in Wormerveer aan om het Rijksmuseum te bezoeken. Hij was er dagelijks te vinden. Een jaar later reed hij op de Solex van zijn vader naar België waar hij zich vergaapte aan de werken van Vlaamse meesters als Van Eyck en Breughel. In 1961 ging Helmantel naar de Groningse kunstacademie ‘Minerva’ waar vele studiegenoten kerkgang en geloof hadden afgezworen en de Moderne Kunst omarmden. In deze bijt was Helmantel een vreemde eend, omdat hij trouw bleef aan zijn gereformeerde geloof en zijn fascinatie voor de oude schilderkunst. Niet dat Helmantel voor nieuwe kunstuitingen de ogen sloot – integendeel. Mondriaan was een grote inspiratiebron, Appel vond hij boeiend, maar hij verzette zich tegen vernieuwing óm de vernieuwing. Moderne kunst verwerd tot ideologie.

Helmantel studeerde in 1965 af en vestigde zich twee jaar later, na het vervullen van zijn dienstplicht, als zelfstandig kunstenaar in zijn geboorteplaats Westeremden. Schilderde hij aanvankelijk in impressionistische stijl, Monet en Manet ten voorbeeld, gaandeweg evolueerden zijn werken zich naar realistische stillevens. Ook ging Helmantel zich toeleggen op het schilderen van kerkinterieurs. De sereniteit en stilte van de godshuizen, de mystieke gevoelens die ze bij hem opriepen, wilde hij vangen in olieverf. ‘Misschien,’ verwoordde Helmantel het eens, ‘moet je het schilderen van kerkinterieurs vergelijken met het verbeelden van het meest nederige.’

‘Kunstkennend Nederland’ haalt voor Helmantel de neus op. Hij wordt weggezet als een ordinaire en fantasieloze kopiist wiens stillevens bezieling en ontwikkeling ontberen. Helmantel had weliswaar drukbezochte solotentoonstellingen in het Larense Singermuseum (1979 en 1991) en in het Rembrandthuis (2000), maar brede museale erkenning is uitgebleven. Het naburige Groninger Museum weigerde herhaaldelijk een tentoonstelling te organiseren. Het ‘gewone publiek’ echter loopt de deur plat in Westeremden waar Helmantel een deel van zijn woning, een fraai herbouwde middeleeuwse pastorie, als expositieruimte heeft ingericht. ‘Er gaat een enorme rust vanuit,’ verwoordt Helmantel de reacties van veel bezoekers. ‘Ze worden vanbinnen diep getroffen en ik hoor zelfs dat mijn doeken helend werken op mensen die met zichzelf in de knoop zitten.’

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 3 mei 2010

Verder lezen: H.R. Turpan (red.), Henk Helmantel. Openbaring! Schilderijen (Zwolle 2004)

Informatie op internet: www.helmantel.nl ; Trouw

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!