A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Hoop Scheffer, Jakob Gijsbert de

Gewijzigd op 15-03-2013 11:19 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Kerkhistoricus (Den Haag 28 september 1819 - Amsterdam 31 december 1893)

Geestelijk en intellectueel was Jakob Gijsbert Scheffer een kind van zijn pleegvader, zijn oom Jacob de Hoop, een even deftige als minzame doopsgezinde Amsterdamse koopman. In 1824, een jaar nadat hij zijn neef en voornaamdrager onder zijn hoede had genomen, schoof hij de handelszaken aan de kant en ging hij zich wijden aan de vaderlandse letterkunde. Deze liefde sprong ook op de jonge Jakob over, die zich al jong aan de gedichten van onder meer Hooft, Huygens en Vondel overgaf. Op tienjarige leeftijd hertaalde hij een rijmkroniek van Melis Stoke, vijf jaar later begon hij aan een roman die in de late 13e eeuw speelde. Contact met leeftijdgenoten had de leergierige knaap nauwelijks.

Jakob Gijsbert de Hoop Scheffer (op latere leeftijd voegde hij de achternaam van zijn pleegvader aan de zijne toe) was de jongste zoon van een ambtenaar op het departement van buitenlandse zaken die in 1824 stierf. Zijn vrouw bleef met vijf jonge kinderen achter. Jakob, die nog vier moest worden, ging bij zijn Amsterdamse oom en tante in de kost. Gedoopt in de hervormde kerk nam hij het doopsgezinde geloof van zijn kinderloze pleegouders aan. Van zijn pleegvader adopteerde hij de liefde voor de letteren, maar ook de godgeleerdheid boeide de jongeman. In 1837 ging hij theologie studeren aan het Doopsgezind Seminarium en het Atheneum Illustre, beide in Amsterdam gevestigd. Een jaar later zette De Hoop Scheffer zijn studie in Leiden voort, vervolgens in Utrecht waar hij in 1842 zijn doctoraalexamen behaalde.

De Hoop Scheffer wilde – vooral op aandrang van zijn schoonvader – zijn scholing met promotie besluiten, maar eenmaal werkzaam als predikant raakte het schrijven van een proefschrift in het slop. Uiteindelijk zou de Leidse universiteit De Hoop Scheffer in 1870 een eredoctoraat verlenen. Zijn eerste gemeente waar hij de kansel beklom was Groningen waar hij eind 1846 werd geïnstalleerd. Hij trad er toe tot de kring rond het vrijzinnige tijdschrift Waarheid en Liefde waarvan onder meer Hofstede de Groot deel uitmaakte. Hoewel De Hoop Scheffer in Groningen zeer was gezien nam hij drie jaar later een beroep van de doopsgezinde gemeente uit Amsterdam aan. Op 11 november 1849 deed hij er zijn intrede.

In de stad van zijn jeugd voelde De Hoop Scheffer zich als een vis in het water, maar allengs begon het domineesambt op hem te drukken. Vooral de wekelijkse kanselgang viel hem steeds zwaarder. De benoeming in 1860 tot hoogleraar aan het Doopsgezind Seminarium, in de kerkgeschiedenis, bijbelexegese en predikkunde, was een verlossing, al kwam zij te laat. De Hoop Scheffers zenuwgestel had een onherstelbare knauw gekregen. In 1877 werd hij ook hoogleraar aan het tot gemeentelijke universiteit verheven Atheneum Illustre. De kerkgeschiedenis had De Hoop Scheffers grootste aandacht, een terrein waarop hij zich onderscheidde door grondigheid en nauwgezetheid, bedachtzaamheid en voorzichtigheid.

De Hoop Scheffer was een bronnenvorser van formaat die zijn naam definitief vestigde met de in 1873 verschenen Geschiedenis der kerkhervorming in Nederland van haar ontstaan tot 1531. Door velen werd hij beschouwd als de aangewezen geschiedschrijver van de doopsgezinden, maar hij meende als geloofsgenoot niet de juiste figuur te zijn die taak op zich te nemen. Wetenschap was gebaat bij distantie. Wel vervaardigde De Hoop Scheffer een tweedelige Inventaris der archiefstukken, berustende bij de Vereenigde Doopsgezinde Gemeente te Amsterdam. Zowel de Geschiedenis der kerkhervorming als de Inventaris genieten nog steeds gezag.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 30 november 2009

Verder lezen: S.B.J. Zilverberg, ‘Jakob Gijsbert de Hoop Scheffer’ in: Biografisch Lexicon voor de Geschiedenis van het Nederlandse Protestantisme, I (Kampen 1978), 91-92

Informatie op internet: Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!