A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Janse, Antheunis

Gewijzigd op 03-10-2013 16:11 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Onderwijzer in Schoonedijke en Biggekerke (Oostkapelle 1 juli 1890 - Breda 8 maart 1960)

‘Janse van Biggekerke’ was in de gereformeerde wereld van de jaren dertig en veertig een staande uitdrukking – ook een steen des aanstoots, vooral tijdens de Duitse bezetting. Antheunis Janse was een Zeeuwse landbouwerszoon die op negenjarige leeftijd zijn vader verloor en vervolgens van school werd gehaald om op de boerderij te werken. Alleen in de wintermaanden zat hij in de schoolbanken, met bovengemiddelde resultaten. Dit was voor een oom reden de jongen naar de kweekschool in Middelburg te sturen.

Na in 1910 zijn akte te hebben behaald werd Janse onderwijzer in Schoonedijke. Drie jaar later slaagde hij voor zijn hoofdakte. In 1917 werd hij onderwijzer in de plaats waarmee zijn achternaam onlosmakelijk verbonden zou raken: Biggekerke.

Hoewel Janse ook pedagogisch aan de weg timmerde, met lesmethoden voor rekenen en taal, maakte hij vooral naam als selfmade theoloog. De nadruk leggend op het praktische karakter van het bijbelwoord bekritiseerde Janse de neocalvinistische scholastiek die (met onderlinge verschillen) was gegrondvest door De Reformatie een gereformeerd reveil ten gehore bracht. Samen met wijsbegeerte der wetsidee. In 1935 richtte het trio de Vereniging voor calvinistische wijsbegeerte op.

In de jaren dertig onderscheidde Janse zich ook als bestrijder van fascisme en nationaal-socialisme. Hij bezag beide bewegingen als aperte afgodsdiensten, zoals er in de moderne wereld zovele waren. God had zijn bestraffende Hand reeds laten gelden in de jaren ’14-’18, toen het voze vooruitgangsgeloof van de negentiende eeuw, dat de autonome mens op de troon had geplaatst, onder het oordeel was gesteld. Maar de mens was hardleers, omarmde het moderne heidendom. Toen in september 1939 een nieuwe oorlog uitbrak, die negen maanden later ook Nederland meesleurde, legde Janse dit opnieuw uit als rechtvaardige straf voor begane zonden. En wie weigerde Gods straf te accepteren was Hem ongehoorzaam en loochende daarmee Zijn verbond met de mensheid. Dus had men, betoogde Janse, de Duitse bezetting lijdelijk te dragen, als een door God opgelegd juk. Verzet was uit den boze; Romeinen 13 sprak boekdelen: gij zult zich onderwerpen aan de overheden die over u gesteld zijn.

Met dit standpunt laadde ‘Janse van Biggekerke’ een odium van collaborateur op zich. Het gereformeerde verzet sprak dan ook de banvloek over de Zeeuwse onderwijzer uit. Overigens had Janse het Walcherse land in 1942 moeten verlaten, op last van de bezetter die druk doende was Nederlands kuststrook te fortificeren. Janse kwam in Breda terecht waar hij in augustus 1944 met de Vrijmaking meeging. Toen de stad twee maanden later werd bevrijd werd Janse wegens zijn houding ten opzichte van de verdreven bezettingsoverheid gearresteerd. Na drie maanden mocht hij het interneringskamp verlaten en werd hij onder huisarrest geplaatst. In augustus 1945 werd Janse door het Bredase tribunaal vrijgesproken, om twee jaar later alsnog te worden gestraft. Hij werd voor tien jaar uit het kiesrecht ontzet en kreeg een schrijfverbod opgelegd. De ziekte van Parkinson, waarvan de eerste symptomen zich kort voor de oorlog al hadden gemanifesteerd, verhinderde dat Janse na de bevrijding weer voor de klas kwam te staan. Tot 1954 bleef hij actief in de kerkenraad van de Bredase vrijgemaakte kerk. Janse stierf in 1960, zeventig jaar oud.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 8 februari 2010

Verder lezen: W. Janse, ‘Janse, Antheunis’, in:
Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme, V (Kampen 2001) 285-288 ; A. Janse, 'Reformatie, oordeel en verootmoediging. A. Janse en de kerk van de Vrijmaking 1944-1960', in: Roel Kuiper en Willem Bouwman (red.), Vuur en vlam. Aspecten van het vrijgemaakt-gereformeerde leven 1944-1969'' (Amsterdam 1994), 44-65

Informatie op internet: Trouw

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!