A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Miskotte, Kornelis Heiko

Gewijzigd op 13-03-2013 17:47 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Afbeelding
Hervormd theoloog (Utrecht 23 september 1894 - Voorst 31 augustus 1976)

Kornelis Heiko (‘Kees’) Miskotte werd geboren in een orthodox-protestants gezin waarvan de moeder sterk was beïnvloed door H.F. Kohlbrugge, een vooraanstaande representant van het Réveil. Kohlbrugge zou Miskotte inspireren tot zijn dissertatie Het wezen der joodsche religie, met name diens uitspraak: ‘als ge de thora begrijpt, begrijpt ge de hele bijbel.’ Tijdens zijn studie theologie, in zijn geboortestad Utrecht, trok J.H. Gunning jr., een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de ethische theologie, Miskottes aandacht. Maar eigenlijk boeiden moderne literatoren hem nog meer, onder wie Henriette Roland Holst, Thomas Mann en Dostojevski.

In 1921, een jaar na zijn afstuderen, werd Miskotte als predikant bevestigd in het Noord-Bevelandse Kortgene. Zijn preken en artikelen gingen de meeste gemeenteleden boven de pet, net als in zijn tweede gemeente, Meppel, waar Miskotte van 1925 tot 1930 stond. Intussen begon zijn ster landelijk wel te rijzen, door radiopreken, onder andere over de dialectische theologie van Karl Barth. Persoonlijk contact met de Zwitser legde de grondslag voor een levenslange theologische en persoonlijke verbondenheid. Barth noemde Miskotte ‘de denker en de dichter onder zijn vrienden’.

Haarlem werd in 1930 Miskottes derde gemeente, acht jaar lang, een periode waarin vele preken en bijbelstudies in druk verschenen. Ze vonden in steeds grotere getalen hun weg naar predikanten, studenten en ontwikkelde gemeenteleden. In 1932 publiceerde Miskotte eerdergenoemde dissertatie waarin hij de heilsleer van Kohlbrugge vergeleek met de joodse godsdienstfilosofie. Hij deed dit aan de hand van in Nederland nog vrijwel onbekende denkers als Buber, Rosenzweig en Bloch. In zijn studie Edda en Thora, die in 1939 verscheen, een jaar nadat Miskotte naar Amsterdam was beroepen, trok Miskotte de lijn van zijn proefschrift door. Hij vergeleek de Germaanse religie met de joodse godsdienst, een gewaagde en bekritiseerde invalshoek die was ingegeven door de dreiging van nazi-Duitsland. De thora gold voor Miskotte als ‘charter der humaniteit’, de Edda als Fundgrube van het nationaal-socialistische ‘nieuw-heidendom’.

Na de Duitse inval stelde Miskotte zich onmiddellijk tegen de bezetter teweer. Hij werd actief in de Lunterse kring. De opzienbarende brochure Bijna te laat!, die de kring najaar 1940 verspreidde, was van Miskottes hand. Meerdere illegale oproepen en getuigenissen volgden, vaak herschreven door anderen, vanwege zijn zo herkenbare schrijfstijl. ‘Nog denk ik met weerzin terug aan mijn aandeel daarin,’ schreef Henk Berkhof later.

Vijf dagen na de bevrijding, op 9 mei 1945, sprak Miskotte in de Westerkerk een klassiek geworden preek uit: ‘Gods vijanden vergaan’. Een maand later echter schokte hij alles wat orthodox-protestants was door toe te treden tot de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, samen met zes andere Amsterdamse predikanten, onder wie Buskes.

In oktober 1945 werd Miskotte hoogleraar dogmatiek in Leiden. Op het lang verwachte professoraat volgden moeilijke jaren. Een jaar na Miskottes benoeming stierven zijn vrouw en tweede dochter aan voedselvergiftiging. Aan de Leidse universiteit bleek hij weinig Anklang te hebben bij collega’s, omdat ze beducht waren voor ‘barthiaanse orthodoxie’. Het leek Miskottes publicitaire productie niet te hinderen. De stroom boeken en artikelen vloeide voort. Als zijn naoorlogse hoofdwerk geldt het in 1956 verschenen Als de goden zwijgen. Hierin beschouwde Miskotte voor de derde maal het grote geding tussen de God van Israël en het heidendom, nu in de vorm van de moderne, nihilistische mens.

Na zijn professoraat in 1959 te hebben neergelegd, bleef Miskotte actief, zij het dat zijn epistels in aantal en oorspronkelijkheid afnamen. In 1970 hield hij in de Amsterdamse Willem de Zwijgerkerk zijn laatste preek. Zes jaar later overleed hij. Als voorzitter van de hervormde commissie voor de psalmberijming was Miskotte de drijvende kracht achter de nieuwe psalmenbundel van 1967. Ook gaf hij de stoot tot het Liedboek voor de kerken dat in 1973 verscheen.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 26 november 2008

Verder lezen: H. Berkhof, ‘Kornelis Heiko Miskotte Utrecht 23 september 1894 - Voorst 31 augustus 1976’, in: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1976-1977, 93-105 ; H.M. Miskotte, Niet te vergeten Miskotte (Kampen 1981) ; A.H. Drost. Is God veranderd? Een onderzoek naar de relatie God-Israël in de theologie van K.H. Miskotte, A.A. van Ruler en H. Berkhof (Zoetermeer 2007)

Informatie op internet: Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren ; Kerk en Israël'''Miskotte stichting

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!