A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Empirisme

Gewijzigd op 29-08-2012 15:39 by host Gecategoriseerd als Filosofie
Afbeelding
Van het Griekse empeiria, ervaring. Invloedrijke stroming binnen de filosofische kennisleer, volgens welke de enige kennis die mensen hebben, kennis is die gebaseerd is op de ervaring.

In feite is het empirisme een zeer brede stroming waarbinnen allerlei verschillende vormen kunnen worden onderscheiden, met name empirisme met betrekking tot begrippen en empirisme met betrekking tot kennis.

Empirisme met betrekking tot begrippen is de stelling dat alle zinvolle begrippen die wij hebben, direct ontleend zijn aan de ervaring, dan wel door ons zijn afgeleid van dergelijke begrippen door mentale operaties als combinatie, onderscheiding en abstractie. Dus zijn dergelijke begrippen ook toepasbaar op de ervaring.  Het begrip ‘duizeligheid’ is, net als ‘warmtegeleidend’, volgens de begripsempirist een zinvol begrip omdat het ontleend is aan de ervaring.

Twee problemen dienen zich dan aan. Ten eerste: moet ik, om het begrip ‘duizeligheid’ te hebben, zélf de ervaring van duizeligheid hebben gehad, of is het voldoende dat íemand die ervaring heeft gehad en dat ik daarvan op een of andere manier op de hoogte ben gebracht? Ten tweede: wanneer iemand twee begrippen, bijvoorbeeld ‘paars’ en ‘olifant’, combineert tot het begrip ‘paarse olifant’, is dit laatste begrip dan nog wel een empirisch begrip? Als dat zo zou zijn, zou élk begrip een empirisch begrip zijn, zelfs begrippen die op geen enkele ervaring van toepassing zijn.

In beide gevallen kunnen empiristen verschillende wegen gaan, zoals het aanbrengen van restricties op de mogelijke combinaties van begrippen en het nader uitwerken van de idee van een ‘zinvol’ begrip. Empirisme met betrekking tot kennis is de claim dat alle kennis die mensen hebben is ontleend aan de ervaring, en dat we geen kennis hebben die níet aan de ervaring is ontleend.

Het lijkt onmiskenbaar dat veel van wat we weten aan de ervaring is ontleend. Ik weet dat ijzer bij verhitting uitzet; deze kennis gaat terug op ervaring, misschien niet op ervaring die ik zelf heb gehad, maar wel op ervaringen die anderen hebben gehad en die tot mij  zijn gekomen.

De claim van kennisempiristen is echter niet dat sommige, maar dat álle kennis die we hebben ontleend is aan of gebaseerd is op de ervaring, en dat wat niet daaraan ontleend of daarop gebaseerd is, geen kennis is. Een klassiek probleem voor de kennisempirist is dan ook hoe hij omgaat met kennis die ogenschijnlijk níet aan de ervaring is ontleend (dus met de zogenaamde a-priorische kennis). Ik weet bijvoorbeeld dat 5+7=12; maar weet ik dat op basis van ervaring? Zo ja, op basis van welke ervaring dan? Ook weet ik dat ik mijn beloften behoor na te komen. Maar het is helemaal niet zo duidelijk dat deze kennis teruggaat op ervaring.  Dit maakt duidelijk dat een kennisempirist moet uitleggen wat hij onder ‘ervaring’ en ‘gebaseerd op de ervaring’ verstaat.

De klassieke empiristen, George Berkeley, John logisch positivisme).

Een derde weg die is bewandeld is het begrip van ‘ervaring’ op te rekken. De beide vormen van empirisme staan los van elkaar: ze impliceren elkaar niet. Locke bijvoorbeeld was een begripsempirist, maar beslist geen kennisempirist.

Empiristen kanten zich in het algemeen tegen de metafysica, omdat die gericht zou zijn op dat wat de ervaring overstijgt. Maar het valt zeer goed te verdedigen dat empirisme, in een van zijn vele gestalten, zelf een vorm van metafysica is.

Auteur: René van Woudenberg uit: G. Harinck e.a. (red.),
Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)

Verder lezen: Jonathan Bennett,
Locke, Berkeley, Hume: Central Themes'' (Oxford 1971)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!