A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Psalmen

Gewijzigd op 29-08-2012 13:19 by host Gecategoriseerd als Bijbel en theologie
Afbeelding
Bijbelboek uit het Oude Testament, met 150 liederen (psalmen).

Het woord ‘psalm’ is afgeleid van het Griekse psalmos wat duidde op het tokkelen van snaarinstrumenten. In het Hebreeuws worden de psalmen tehillim (lofliederen) genoemd. Uiterlijk twee eeuwen voor de christelijke jaartelling moet het bijbelboek afgerond zijn geweest. Het boek Psalmen heeft vijf delen: psalm 1-41, 42-72, 73-89, 90-106, 107- 150. Naar alle waarschijnlijkheid ligt in deze vijfdeling een analogie met de Pentateuch. De eerste vier boeken sluiten af met een lofprijzing, die oorspronkelijk mogelijk niet tot de voorafgaande psalm hoorde, terwijl psalm 150 in zijn geheel een lofverheffing bevat. Overigens volgen de Septuagint en de Vulgaat een andere nummering, waarbij de psalmen 9 en 10 en 114 en 115 uit de Hebreeuwse nummering als respectievelijk psalm 9 en 114 genummerd worden, terwijl de psalmen 116 en 147 in twee psalmen verdeeld zijn.

De psalmen komen uit verschillende perioden; sommige zijn uit de tijd van de ballingschap terwijl andere van veel oudere datum zijn. Het boek der Psalmen is ontstaan door het samenvoegen van of selecteren uit bestaande, oudere verzamelingen. Vaak wordt aangenomen dat de groep psalmen met opschriften als ‘Van David’, ‘van Asaf ’ of ‘Van de Korachieten’ aanvankelijk afzonderlijke verzamelingen waren. Tegenwoordig gaat men er vrij algemeen van uit, dat de psalmen gemaakt zijn door dichters die in nauwe relatie stonden met de tempeldienst. Veel psalmen zijn gedicht voor de tempelliturgie, zoals onder andere blijkt uit de stijl die verwant is aan de cultische poëzie uit Assyrië, Babylonië en Egypte.

Een poëtisch karakteristiek is het parallelismus membrorum, waarbij elk vers van de psalm uit twee delen bestaat. Er zijn verschillende vormen van parallellisme: synoniem (tweede vershelft herhaalt de eerste helft in andere bewoordingen), antithetisch (tweede vershelft contrasteert de eerste helft), synthetisch (tweede vershelft completeert de eerste helft) en climactisch (tweede vershelft leidt eerste helft naar een hoogtepunt). Het zingen van de psalmen in de tempelliturgie is de taak geweest van de professionele tempelmusici, de levieten. Het aandeel van het volk zal zich beperkt hebben tot het zingen van refreinen en acclamaties (zoals ‘amen’ en ‘halleluja’). Bij de uitvoering van de psalmen werden muziekinstrumenten ingeschakeld, maar hoe een en ander concreet gebeurde, is niet meer te achterhalen.

Boven 116 psalmen staat een langer of korter opschrift. De informatie die deze opschriften geven, kan in drie categorieën onderverdeeld worden: titels en beschrijvingen (zoals ‘Een psalm van Asaf ’), aanwijzingen (zoals ‘Voor de koorleider’) en liedincipits (‘Op de wijze van’). In de titels wordt dikwijls de naam van de dichter genoemd. Maar deze auteursvermeldingen zijn niet altijd duidelijk. Zo hoeft de vermelding ‘een psalm van David’ niet altijd te betekenen dat koning David de dichter is geweest. Het is ook mogelijk dat bijvoorbeeld bedoeld wordt ‘uit de school van David’ of ‘in de stijl van David’. Over de aanwijzingen in de psalmopschriften bestaan eveneens veel onduidelijkheden. Met name de betekenis van de muzikale aanwijzingen zijn onbekend. De aanwijzing lamnatzeah wordt doorgaans vertaald met ‘Voor de koorleider’, maar duidt mogelijk op een overwinningslied dat gebruikt kan worden door de ceremoniemeester. Algemeen wordt aangenomen dat de liedincipits in de opschriften verwijzen naar incipits van wereldlijke liederen en dat de desbetreffende psalmen dus contrafacten zijn.

Behalve binnen het jodendom heeft het psalmboek binnen het christendom een centrale plaats verworven. Over het gebruik van de psalmen in de vroegchristelijke kerk is weinig bekend. In de monastieke wereld kreeg de psalmodie een dominante plek in het heilig officie. In het protestantisme, en met name in de calvinistische traditie, is het psalmboek in berijmde vorm het liturgisch liedboek bij uitstek (zie psalmberijming).

Auteur: Jan Smelink uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)

Verder lezen: Pius Drijvers, Over de psalmen (Utrecht 1956) ; Hermann Gunkel & Joachim Bergrich, Einleitung in die Psalmen, die Gattungen der religiosen Lyrik Israels (Göttingen 1985) ; James L. Crenshaw, The Psalm, an Introduction (Grand Rapids 2001) ; Sigmund Mowinckel, The psalms in Israel’s worship (Grand Rapids 2004)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!