A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Rationalisme

Gewijzigd op 29-08-2012 16:22 by host Gecategoriseerd als Filosofie
Afbeelding
Overtuiging dat de mens met zijn redelijke vermogens kan uitmaken wat waar of geldig is.

In de loop van de geschiedenis heeft het rationalisme tal van verschijningsvormen gekend. Het heeft vaak een polemische strekking gehad en op zijn beurt is het ook steeds weer bekritiseerd. Al sinds oude tijden heeft het rationalisme zich verzet tegen wat gezien werd als onkritisch (bij)geloof. Rationalisten willen mensen aanmoedigen zelfstandig te denken, in het vertrouwen dat zulk denken een weg naar inzicht zal openen. De invloed van dit rationalisme is altijd sterk geweest, maar er was ook voortdurend verzet van mensen die ervan overtuigd waren dat er meer is te weten dan de rede kan bewijzen. Zo heeft religie vaak op gespannen voet gestaan met het rationalisme. Ook waren er critici van het rationalisme die ruimte claimden voor gevoel en voor kunstzinnige ervaring.

Het rationalisme bleef doorgaans niet staan bij zijn kritiek op ongefundeerde meningen, maar ontwikkelde al redenerend zelf ideeën over de werkelijkheid. Dat leidde tot kritiek van sceptici, die de theorieën van de rationalisten ongefundeerd en speculatief achtten. De opkomst van de experimentele methode in de natuurwetenschappen leidde tot kritiek tegen de rationalistische opvatting dat het denken toegang geeft tot kennis. Het empirisme kwam op als alternatief.

In de loop van de negentiende en twintigste eeuw werd het rationalisme zeer invloedrijk, vooral door de groei van het vertrouwen in de wetenschap. Tegelijkertijd zijn de pretenties van het rationalisme ook sterk bekritiseerd. Het is volgens critici niet mogelijk de mens en zijn geschiedenis rationeel te kennen. De grote denkstelsels zijn ondeugdelijk gebleken en hebben zelfs onderdrukkend gewerkt.

Auteur: Kars Veling uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)

Verder lezen: René Descartes, Discours de la Méthode (Leiden 1637), Over de methode (Amsterdam 2002 6de druk) ; Ernest Gellner, Rede en cultuur. Rationaliteit en rationalisme door de eeuwen heen (Amsterdam 1995)'Stephen Toulmin, Terug naar de rede'' (Kampen/Kapellen 2001)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!