A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Reformatie

Gewijzigd op 03-09-2012 18:22 by host Gecategoriseerd als Kerk
Afbeelding
Zestiende-eeuwse beweging waaruit de protestantse kerken zijn ontstaan De reformatie is een van de ingrijpendste veranderingsprocessen in het Europa van de zestiende eeuw.

Hevige kritiek op de door de paus geleide kerk van Rome resulteerde in verschillende reformatorische stromingen en de vorming van meerdere protestantse kerkformaties. De kritische denkbeelden op godsdienstig gebied werkten sterk door op geestelijk en maatschappelijk en cultureel terrein, en op politiek gebied.

Het begrip reformatie, van het Latijnse reformatio (verbetering), had aan het begin van de eeuw nog een meer algemene betekenis en werd niet enkel gebruikt in de kerkelijke, maar ook in de juridische en de politieke sfeer. De term diende om de noodzaak tot terugkeer naar het ideale verleden aan te geven.

Wat tegenwoordig wordt aangeduid als de Reformatie en als kerken van de Reformatie of als de reformatie in een bepaalde stad of regio, was toen nog niet de gangbare betekenis. theologie en uitte verlangen naar bijbelse vroomheid. De term reformatie gebruikte hij zelden. Wanneer hij het begrip hanteerde, was het in de betekenis van een allesomvattende vernieuwing van de kerk. Zijn volgelingen werden in 1529 protestanten genoemd en vanaf 1530 aanhangers van de Augsburgse confessie.

Pas in 1580, toen de lutherse kerken en traditie zichzelf gingen omschrijven als een aparte protestantse richting, kwam het bij de volgelingen van Luther tot een specifiek gebruik van de term reformatie, in de betekenis zoals we die vandaag kennen.

De Reformatie vormde geen samenhangende beweging onder eenhoofdige leiding met een uniform program. Wel hadden de vele reformatorische protesten gemeenschappelijke oriëntatiepunten. De bijbel werd erkend als basis van het geloof, het gezag van de paus verwierp men. Dat gold ook voor veel van het traditionele geloof en van de middeleeuwse geloofspraktijk, de heiligenverering, monnikendom, bedevaarten, aflaten, celibaat, het verschil tussen priesters en leken, het aantal van zeven sacramenten en de transsubstantiatieleer (zie avondmaal).

Met de ontmanteling van het laatmiddeleeuwse godsdienstige leven trachtten reformatorisch gezinden de kerk te vernieuwen volgens bijbelse maatstaf, naar het voorbeeld van de vroege kerk. Men gebruikte het recht om als christen de godsdienst te beoordelen door eigen bestudering van de bijbel.

Een grote stimulans in het reformatieproces was het humanisme. Onder de geschoolde bovenlaag bestond veel bewondering voor Luther en Melanchthon, kerkvaders, maar hun interesse voor het patristisch materiaal werd bepaald door hun reformatorisch verstaan van de bijbel. Anders dan Erasmus evalueerden zij de kerkvaders vanuit de bijbelse genadeleer.

Terwijl de Reformatie in mondelinge overdracht en via de drukpers opriep tot persoonlijk geloof en tot het meer zelfstandig verkrijgen van kennis van de bijbel, trachtten kerkelijke en wereldlijke autoriteiten de signalen van reformatorische kritiek in te dammen. Op 1 juli 1523 werden Hendrik Voes en Johannes Esch op de Grote Markt te Brussel levend verbrand. Ze waren de eerste martelaren van de Reformatie in de Nederlanden en in Europa.

Totaal zijn er als gevolg van de vervolgingen tot aan 1600 in de Nederlanden ongeveer 2000 slachtoffers gevallen. Het overgrote deel hiervan bestond uit dopers, behorend tot de zogeheten radicale Reformatie. Vanuit Ostfriesland waren er doperse groepen ontstaan, vooral in Zeeland, Holland en Friesland en Vlaanderen. In vergelijking met Zwitserland en Duitsland speelde het doperdom in de Nederlanden maatschappelijk, kerkelijk en theologisch een grotere rol.

In de loop van de zestiende eeuw confessionaliseerde het reformatieproces. Eerst onderscheidde men lutheranen van rooms-katholieken, en daarna lutheranen van gereformeerden.

In Frankrijk, de Nederlanden, Engeland en Duitsland werd de term gereformeerd toegepast op calvinistische protestanten. Vanaf de jaren veertig ontstonden er calvinistische gemeenten in Zwitserland, later ook in Frankrijk en in de Nederlanden. Deze gemeenten noemden zichzelf gereformeerde kerken en aanhangers van de gereformeerde religie, een zelftypering die was afgeleid van het Latijnse reformare.

Een belangrijke rol in de ontwikkeling van het gereformeerd protestantisme in ons land speelden de gemeenschappen van Nederlandse vluchtelingen in het buitenland, met name in Engeland en in het Duitse Rijk. De invloed van Calvijn kwam hier niet zozeer direct vanuit Genève binnen, noch vanuit Frankrijk of de zuidelijke Nederlanden, maar verliep meer indirect, hoofdzakelijk via de vluchtelingengemeenten. Dat gold in het bijzonder de gemeenten in Londen en Emden.

Voor 1550 had het calvinisme binnen de Nederlanden geen rol van betekenis. Rond 1560 ontstonden er ondergrondse gemeenten in Vlaanderen en Brabant, na 1565 ook in de noordelijke Nederlanden. Men verzocht de overheid om uitoefening van de gereformeerde religie. Men vroeg te mogen leven naar de reformatie van het evangelie (vouloir unire selon la Reformation de l’Evangile / ‘te willen leven nah die Reformatie dess Evangeliums’).

Van rooms-katholieke kant, zowel van kerkelijke zijde als van regeringswege, werd de pretentie van gereformeerd leven naar het evangelie ontkend. Men sprak van ‘de gepretendeerde gereformeerde religie’. De Reformatie had grote politieke, culturele en sociale implicaties. Ze veranderde de maatschappij ingrijpend. Eeuwenoude godsdienstige waarden in de samenleving werden opzij gezet en ze doorbrak de barrières van klassen en vorming. Ze streefde naar aanhang onder de brede bevolking, en met uitzondering van groepen die behoorden tot de radicale Reformatie zocht ze bewust de steun van de overheid om gewenste veranderingen in kerk en samenleving door te voeren en te institutionaliseren.

Aanhangers van de Reformatie beseften zeer goed de noodzaak van het winnen van bestuurlijke goedkeuring. Hiervoor werden volksbijeenkomsten georganiseerd die soms functioneerden als pressiegroep om druk uit te oefenen op de lokale, regionale en centrale autoriteiten.

Vanaf het begin opereerden reformatorische predikers niet geïsoleerd van de politieke machtssfeer. Er werden officiële godsdienstgesprekken georganiseerd, er werd schriftelijk geargumenteerd, men sloot compromissen en er werd tactisch ingespeeld op verruiming van mogelijkheden voor reformatorische gilden, burgerwacht en politieke organen.

Afhankelijk van het gekozen perspectief kan de Reformatie dan ook genoemd worden een predikers-, een volks- of een magistraatsreformatie.

Auteur: F. van der Pol uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)

Verder lezen: P. Chaunu, S. Groenveld en S.B.J. Zilverberg, De Reformatie. De 16de-eeuwse revolutie in de kerk (Abcoude 1990) ; A. Duke, Reformation and Revolt in the Low Countries, (London/Rancevorte 1990) ; H.A. Oberman, The impact of the Reformation (Grand Rapids 1994) ; A. Johnston, The Protestant Reformation in Europe (London/New York 1994)

Studies over de Nederlandse reformatie in de steden: O.J. de Jong (Culemborg 1957), H. ten Boom (Rotterdam, 1987), J. Spaans (Haarlem 1989), F. van der Pol (Kampen 1990), J. Elliot (Dordrecht 1990), P. Abels en T. Wouters (Delft 1994), B. Kaplan (Utrecht 1995), G. Marnef (Antwerpen 1996), Ch.de Mooij (Bergen op Zoom 1998)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!