A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Vrijmaking

Gewijzigd op 30-08-2012 17:02 by host Gecategoriseerd als Geschiedenis
Afbeelding
Scheuring in de Gereformeerde Kerk in Nederland in 1944.

Bij de Vrijmaking van 1944 braken ongeveer tachtigduizend kerkleden (iets minder dan tien procent van het ledental) en ook een aantal kerkenraden met de Gereformeerde Kerken. Reden tot de breuk waren door de generale synode bindend opgelegde leeruitspraken, vooral over de verhouding tussen wedergeboorte en doop, en de synodale tuchtmaatregelen tegen wie die binding niet accepteerde. Sindsdien bestaan twee groepen Gereformeerde Kerken, informeel aangeduid als ‘synodaal’ en ‘vrijgemaakt’.

Nadat in de jaren dertig onder meer door gemene gratie, het verbond, het zelfonderzoek, de onsterfelijkheid van de ziel en de vereniging van de beide naturen van Christus. Deze uitspraken moesten door kandidaten worden onderschreven.

De uitspraken over veronderstelde wedergeboorte en zelfonderzoek wekten het meeste verzet, vooral door de officiële toelichting. Ingediende bezwaren werden door de volgende synode op 9 september 1943 afgewezen. Het bij dat besluit gevoegde praeadvies van een synodecommissie versterkte de bezwaren. Op 2 november dienden zes predikanten een ‘Verklaring van gevoelen’ in als pacificatieformule, maar de synode ging hier niet op in.

De kerken te Kampen en Nederhardinxveld-Giessendam wezen op grond van artikel 31 van de kerkenordening de synodebesluiten af. Op 14 januari 1944 zond Schilder de tekst van een advies tegen de binding van de kandidaten aan de leeruitspraken, dat hij een maand eerder aan de synode had gezonden, aan de kerkenraden toe. Op grond hiervan werd hij op 23 maart wegens scheurmaking door de synode als hoogleraar en predikant geschorst en op 3 augustus afgezet. Op 1 augustus werd ook classis Dordrecht van het ambt geweerd. Hij werd daarna beroepen te Bergschenhoek; deze kerk maakte zich op 6 augustus van de synodebesluiten los en werd op grond hiervan door de synode buiten het kerkverband gesloten. Op 11 augustus werd te Den Haag in de landelijke vergadering de Acta van Vrijmaking en Wederkeering gepresenteerd door K. Schilder, die vervolgens bij vele kerkenraden werd ingediend. Behalve tegen de bindend opgelegde leeruitspraken richtten de bezwaren zich ook tegen het hiërarchisch gezag over de kerken dat de synode zichzelf had toegekend, wat onder meer bleek uit het miskennen van het recht om synodebesluiten niet te aanvaarden (artikel 31 KO), het zelf schorsen van predikanten en afzetten van kerkenraadsmeerderheden.

Een poging van de synode van 1946 om via een Vervangingsformule de bezwaren weg te nemen werd door de meeste vrijgemaakten afgewezen. Een groep onder leiding van B.A. Bos begon wel samensprekingen en een tiental predikanten en enkele duizenden kerkleden gingen in 1950 over naar de ‘synodale’ Gereformeerde Kerken. De leeruitspraak van 1942 werd in 1959 door deze kerken terzijdegesteld, maar met handhaving van haar rechtmatigheid en van de tuchtmaatregelen. De ‘vrijgemaakte’ synode van 1961 zag hierin geen basis voor samensprekingen.

In 1988 deed de synode een schuldbelijdenis over de toegepaste tuchtmaatregelen. De beide kerkengroepen waren inmiddels qua confessionele ligging zo ver uit elkaar gegroeid dat van hereniging geen sprake meer was.

Auteur: J.P. de Vries, uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)

Verder lezen: W.C.F. Scheps, Verslag van de zittingen van de Generale Synode der Gereformeerde Kerken in Nederkand … 22 Juni 1943-14 Augustus 1945 (Den Haag z.j.); G. Janssen, De Feitelijke Toedracht (Groningen 1955); D. Deddens en M. te Velde (red.), Vrijmaking – Wederkeer (Barneveld 1994); E. Overeem en J. Ridderbos, Een kerk in beroering, Gereformeerden tussen 1933 en 1945 (Kampen 1995)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!